آموزشی

علم و آگاهی:

- علل و عوامل دخیل در دگرگونی ها و تغییرات منابع، مکان ها، فعالیت های اقتصادی و نظام های اجتماعی را در طی زمان درک کنند.

- از تغییر و تحولات و تداوم ها در زندگی اجتماعی و برخی رویدادهای مهم تاریخی قبل از اسلام در ایران آگاه شوند و روابط علت و معلولی رویدادها را دریابند.

- با چگونگی روابط متقابل جوامع انسانی با محیط های طبیعی و تنوع شیوه هایزندگی در سطوح مختلف (محلی تا ملی، قاره ای و جهانی) آشنا شوند و الگوهای پراکندگی پدیده ها و سیستم های طبیعی و انسانی را در این سطوح درک کنند.

- با برخی منابع، استعدادها و توان ها و قابلیت های محیطی و انسانی کشور برای توسعه و پیشرفت آشنا شوند و ضروت و اهمیت حفاظت از محیط را در سطوح مختلف در کنند.

- حقوق و مسئولیت های فردی و اجتماعی را در محیط های مختلف (خانواده، مدرسه، محله، شهر و روستا، کشور و جهان) بشناسند.

- ساختار، کارکرد و نحوه برقراری ارتباط مناسب را با برخی نهادها، موسسه ها و سازمان هایی که در تأمین انواع نیازهای فردی و اجتماعی (از خانواده و مدرسه تا نهادهای اداره کننده جامعه نظیر قوای سه گانه و حکومت) نقش دارند را بشناسند.

- میراث فرهنگی به جای مانده از دوره های تاریخی قبل از اسلام در ایران شامل؛ آداب و سنن و آثار هنری – معماری، مفاخر و شخصیت های علمی، فرهنگی، مذهبی و ... را بشناسند.

- عناصر و مؤلفه های هویت (تعلق و تعهد در سطوح مختلف: تعلق به فرهنگ ایرانی - اسلامی و تعهد و احساس مسئولیت تا قیاس جهانی) را درک کنند.

- اهمیت منابع و نقش آن ها را در تأمین نیازها بشناسند و برخی شیوه های حفاظت و بهره برداری از آن ها را بدانند.

- با انواع فعالیت های اقتصادی و برخی تحلات مربوط به آن ها و مسایل مربوط به اشتغال، فرهنگ کار و بهره وری آشنا شوند.

عمل (مهارت)

- توانایی بررسی و کند و کاو در موضوعات محیطی و اجتماعی و مراحل مختلف آن شامل (طرح سوال های روشن، شناسایی، منابع اطلاعات، تفسیر و تجزیه و تحلیل مدارک و شواهد، جمع آوری داده ها، طبقه بندی اطلاعات، نتیجه گیری و جمع بندی و ... )

- بتوانند دانش و اطلاعات را در الگوها و موقعیت های جدید به کار ببرنند، روش ها یا محصولات جدیدی ابداع کنند، به مسایل غیر منتظره پاسخ دهند و درباره ی موضوعات محیطی و اجتماعی پیشنهادهایی ارائه کنند.

- توانایی مشارکت و کارگروهی را در محیط ها و جوامع گوناگون (خانه، مدرسه، محله و ...) به دست آورند.

- بتوانند رابطه مؤثر و مفید با دیگران و با نهادهای مختلف در مقیاس های (خانه، مدرسه، محله و جامعه) برقرار کنند.

- بتوانند ضمن برقراری ارتباط مناسب با منابع مختلف اطلاعاتی (فهم روابط علت و معلولی، توالی موضوعات، درک متن، ارتباط و عناصر یک رویداد یا پدیده و ...) ایده ها و اطلاعات را به شکل های مختلف پردازش و بیان کنند.

- بتوانند موضوعات محیطی و اجتماعی را بر مبنای استنباط و تلقی خویش، نقد و بررسی کنند، احساس و نظر خود را بیان نمایند و آینده ترجیحی و احتمالی را در برخی زمینه ها پیش بینی کنند.

اخلاق:

- احساس مسئولیت و تعهد نسبت به رعایت تکالیف اخلاقی و وظایف فردی – اجتماعی و شهروندی در سطوح مختلف (زندگی خانوادگی، مدرسه، محله، کشور و جهان)

- قدر شناسی و احترام نسبت به اعضای خانواده، اولیای مدرسه و خدمت گزاران جامعه.

ویژگی های کلاس درس مطالعات احتماعی

1- ویژگی های فضایی – کالبدی

با توجه به هدف های  و ماهیت درسی مطالعات اجتماعی و در نظر گرفتن این که مطالعات اجتماعی دانش آموزان را برای زندگی در اجتماع آماده می سازد. بدیهی است که مؤثرترین فضای آموزشی برای این درس، محیط های واقعی زندگی دانش آموزان است. دانش آموزان در اناوع اجتماعات محلی پیرامون خود خواهند توانست به تجربیات دست اول، دست یابند و به طور ملموس و عینی با واقعیات و پدیده های محیطی و اجتماعی رو به رو شوند؛ به همین منظور بازدید از محیط های اطراف مدرسه و برگزاری جلساتی از درس مطالعات اجتماعی و فضای خارج از مدرسه کاملاً ضروری است.

مکان های اوقات فذاغت در محل زندگی دانش آموزان چون پارک ها، فرهنگ سراها، موزه ها، مساجد، نهادها و مراکز خدماتی چون آتش نشانی و دفاتر پست، مراکز خدماتی و تولیدی چون کارگاه های تولید و غذا و فروشگاه ها، ایستگاه های مسافربری و پایانه های حمل و نقل عمومی، واقعی ترین فضاها برای آموزش مفاهیم و موضوعات درسی مطالعات اجتماعی اند.

در کلاس های رسمی مدرسه از آن جا که درس مطالعات اجتماعی بر تعامل گروهی تأکید دارد، از نظر فضایی – کالبدی، نحوه ی آرایش و چیدن میز و نیمکت های کلاس باید به گونه ای باشد که امکان کار گروهی دانش آموزان را فراهم آورد؛ به همین دلیل بایذ بتوان در موقع لزوم به راحتی و با سزعت آرایش مورد نظر برای دور نشستن گروه های دانش آموزات در کلاس درس ایجاد کرد.

دیوارها و فضای کلاس مطالعات اجتماعی باید جذابیت لازم را برای دانش آموزان ایجاد کند و نباید خالی از تصویر، افسرده و بی روح باشد. در این زمینه تابلوهای مخصوص برای نصب آثار و کارها و فعالیت های دانش آموزان و به نمایش گذاشتن نتایج و گزارش های کارگروهی، قفسه ها و ویترین های مناسب برای نگه داری نقشه ها، آلبوم ها، اطلس ها، مدل ها و ماکت های آماده و یا دست ساز، نرم افزارها، فیلم و اسلاید، عکس ها و کره جغرافیایی به کیفیت و جذابیت فضای آموزشی کمک می کند.

2- ویژگی های روانی – عاطفی

درس مطالعات اجتماعی نقش مهمی بر عهده دارد و هدف غایی آن، پرورش شهروندان آگاه به حقوق و مسئولیت، پای بند به قانون، مؤمن و معتقد به ارزش های اخلاقی و مجهز به مهارت های لازم برای زندگی است. دست یابی به اهداف شناختی، مهارتی و ارزشی – نگرشی این برنامه از طریق هماهنگی همه ی عناصر برنامه از جمله محتوا و نحوه ی سازماندهی آن، روش های مناسب یاددهی و یادگیری و صلاحیت عوامل اجرایی اعم از اولیای آموزش و پرورش، مدرسه و معلم میسر می شود.

معلم مطالعات اجتماعی باید هم صلاحیت عام حرفه ای یعنی تسلط به دانش و اطلاعات تخصصی موضوع تدریس، توانایی و مهارت در امر تدریس و اداره ی کلاس و هم صلاحیت عاطفی مانند علاقه به امر تعلیم و تربیت دانش آموزان را داشته باشد.

معلم مطالعات اجتماعی به عنوان الگوی عملی بچه ها باید رفتار و گفتار مناسب و هم سویی داشته باشد تا از آثار دوگانگی در رفتار و گفتار نتایح معکوس این امر جلوگیری شود. هم چنین فضای اعتماد و احترام متقابل و به کارگیری شیوه های مشارکتی در فرایند و مراحل مختلف آموزش، مهم ترین رکن روابط معلم و دانش آموز در کلاس درس مطالعات اجتماعی است.

آموزش شیوه ی صحیح فکر کردن و تقویت مهارت های فرایند تفکر در زمینه ی مسایل و روابط اجتماعی و تصمیم گیری ها باید از طریق تعامل مناسب معلمان با دانش آموزان در موقعیت های مختلف در در کلاس به شیوه ای غیر مستقیم و مؤثر تحقق یابد.

معلم مطالعات اجتماعی نقش مؤثری در ایجاد جوّ همدلی، اعتماد و دوستی بین دانش آموزان ایفا می کند؛ از این رو به وجود آمدن فضای نشاط و سر زندگی ناشی از پیشرفت گروهی و دسته در کلاس به نحوه ی مدیریت معلم بستگی دارد.

بنا بر ماهیت درس مطالعات اجتماعی، معلم باید فردی اهل مطالعه باشد و با مطالعه ی مسمتمر رویدادهای جاری و مسایل اجتماعی، محیطی، اقتصادی و فرهنگی، از آگاهی های لازم برخوردار شود؛ به عبارت دیگر به روز بودن برای معلم مطالعات اجتماعی اولویت خاص دارد. 

(برون داده های یادگیری) اهداف پایه اول متوسطه (هفتم) درس مطالعات اجتماعی

راهبردهای یاددهی- یادگیری و محیط های یادگیری در آموزش مطالعات اجتماعی